Bản tin VTV về hội thảo "Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên tại Việt Nam"

Phóng sự của Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) về hội thảo "Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên tại Việt Nam", do Viện Đào tạo Y học Dự phòng và Y tế Công cộng (Trường Đại học Y Hà Nội) phối hợp cùng Sáng kiến Z & Alpha tổ chức.

Mạng xã hội và giới trẻ: Từ lợi ích đến nguy cơ "nghiện" và hệ lụy sức khỏe tâm thần

Mạng xã hội (MXH) như Facebook, Zalo, TikTok, Instagram đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống của giới trẻ Việt Nam, đóng vai trò là kênh thông tin, giải trí và học tập. Khảo sát cho thấy MXH chiếm tới hơn 96% các trang web và ứng dụng được truy cập hàng đầu bởi người dùng Internet từ 16 tuổi trở lên. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã cảnh báo về sự gia tăng đáng kể tình trạng sử dụng mạng xã hội có vấn đề, với các triệu chứng tương tự như nghiện.

Cơ chế gây "nghiện" của mạng xã hội Các nền tảng MXH được thiết kế nhằm tối đa hóa thời gian sử dụng và tương tác của người dùng để tăng doanh thu. Những tính năng như nút like, bình luận tác động trực tiếp vào cơ chế sản sinh dopamine (hormone hạnh phúc), tạo ra một chu kỳ tương tác không ngừng khiến người dùng liên tục kiểm tra điện thoại. Bên cạnh đó, tính năng thông báo và cuộn vô hạn tạo ra sức lôi cuốn mạnh mẽ, khiến trẻ em dễ dàng rơi vào tình trạng "nghiện màn hình" và khó có thể dứt ra.

Những tác động tiêu cực đến sức khỏe và tâm lý Việc lạm dụng MXH dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho thanh thiếu niên:

• Sức khỏe tâm thần: Gia tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu, và hội chứng sợ bị bỏ lỡ (FOMO).
• Bắt nạt qua mạng (Cyberbullying): Trẻ dễ trở thành nạn nhân của bạo lực mạng, gây tổn thương tâm lý nặng nề.
• Nhận thức về bản thân: Các bộ lọc hình ảnh (filter) khiến trẻ tự ti về ngoại hình, dẫn đến rối loạn ăn uống và bất mãn về cơ thể khi so sánh với những hình ảnh "hoàn hảo" trên mạng.
• Kỹ năng xã hội và học tập: Trẻ giảm thời gian hoạt động thực tế, giao tiếp trực tiếp và gặp phải tình trạng kết quả học tập kém, đầu óc không minh mẫn hoặc hại mắt do tiếp xúc quá lâu với thiết bị điện tử.

Hành động từ cộng đồng và gia đình Trước những nguy cơ này, Australia đã lên kế hoạch luật cấm trẻ em dùng MXH, trong khi tại Mỹ, hàng chục bang đã kiện tập đoàn Meta vì gây hại cho sức khỏe tinh thần của người trẻ. Tại Việt Nam, dù 82% trẻ em từ 12-13 tuổi sử dụng Internet hàng ngày, chúng ta vẫn đang thiếu những nghiên cứu chuyên sâu để đưa ra khuyến nghị cụ thể cho các nhà hoạch định chính sách và phụ huynh.

Để bảo vệ trẻ, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của sự đồng hành từ cha mẹ và nhà trường thay vì chỉ cấm đoán. Phụ huynh cần dạy con cách sử dụng mạng an toàn, kiểm soát thời gian và nội dung tiếp cận. Đồng thời, bản thân trẻ cũng cần xây dựng tính tự giác, như việc thiết lập nguyên tắc để thiết bị điện tử ra xa khi học bài để tập trung và cải thiện kết quả học tập.